Strona główna
Historia miasta  |  Kalendarium dziejów  |  Wybitne postacie  |  Ciekawe miejsca i zabytki  |  Fotografie

Gdynia - Historia miasta

Pierwsza wzmianka o Gdyni pojawiła się w dokumentach biskupa Wolimira z 1253 roku. Sąsiedztwo Zatoki Gdańskiej zdecydowało o rybackim charakterze niewielkiej osady, przesądził o nim również gdyński przywilej połowu ryb w morzu, uzyskany przez Jana z Różęcina w 1379 roku.Malowniczy Klif Orłowski Kilka lat później (1382) Jan z Różęcina podarował Gdynię kartuskim zakonnikom - w ich władaniu rybacka osada pozostała aż do rozbiorów Rzeczypospolitej.

W senne dzieje gdyńskiej wioski kilkakrotnie wdarły się niszczące powiewy historii. W 1576 roku Gdynia została spalona przez gdańszczan, gorączkowo szykujących się do wojny ze Stefanem Batorym. Zniszczenia przyniosły również wydarzenia z 1734 roku, gdy cala niemal okolica Gdańska została obrócona w ruinę przez oblegające nadmotławskie miasto wojska rosyjskie.

Możliwość wielkiego przełomu zbliżyła się do spokojnej osady w 1634 roku - wtedy hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski wraz z inżynierem Janem Pleitnerem gorąco popierali ideę budowy w Gdyni portu wojennego. Zbudowany ostatecznie we Władysławowie port m. in. ze względu na trudne warunki hydrologiczne nie spełnił pokładanych w nim nadziei.

W XIX stuleciu okolice Gdyni zyskały uznanie coraz liczniej odpoczywających w okolicy letników. Szczególnym zainteresowaniem cieszyła się Kamienna Góra oraz malowniczy Klif w Orłowie. W 19121 roku przebywał tu Stefan Żeromski, który znalazł w gdyńskiej scenerii inspirację dla napisania znakomitej książki "Wiatr od morza".

Wielki zwrot w historii Gdyni wiązał się z zakończeniem I wojny światowej i ustaleniem nowego porządku politycznego w Europie.Odrodzonej Polsce przyznano skrawek wybrzeża, pozbawiony jednak portu zdolnego do obsługi ruchu międzynarodowego.Dar Pomorza - od kilkudziesięciu lat związany z gdyńskim miastem Wobec niechęci gdańszczan do morskiej współpracy z Rzeczpospolitą budowa własnego ośrodka portowego stała się jednym z najważniejszych wyzwań z trudem odbudowywanej Polski. W 1920 roku na Wybrzeże oddelegowano inżyniera Tadeusza Wendę, który miał znaleźć miejsce najbardziej sprzyjające budowie nowego portu. Inżynier nie miał wątpliwości - podobnie jak trzysta lat wcześniej hetman Koniecpolski, uznał że do realizacji śmiałej inwestycji najbardziej odpowiadają okolice Gdyni.

W pierwszej połowie lat dwudziestych budowa portu była raczej powolna i pozbawiona dalekosiężnej wizji. Odmianę sytuacji przyniosło objęcie teki Ministra Przemysłu i Handlu przez Eugeniusza Kwiatkowskiego, który okazał się być politykiem o wielkiej przenikliwości i skuteczności działania. W ciągu pierwszych dziesięciu dni urzędowania minister zapowiedział przyspieszenie budowy portu, po trzech tygodniach podpisał nową umowę z francuskim konsorcjum budowlanym, po trzech miesiącach stworzył zalążki polskiej floty handlowej. Eugeniusz Kwiatkowski całkowicie zasłużenie uznawany jest, obok Tadeusza Wendy i admirała Porębskiego, za twórcę nowoczesnej Gdyni. Działania ministra upamiętniono w 1931 roku nadaniem honorowego obywatelstwa Gdyni.

Serię udanych inwestycji rozpoczęto budową długiego na 715 metrów Nabrzeża Szwedzkiego w Basenie Węglowym. W kolejnych latach do eksploatacji przekazywano kolejne partie portowe: basen im. Marszałka Piłsudskiego, Molo Pasażerskie, Molo Południowe i wiele innych. Gdynia szybko stała się ważnym ośrodkiem przeładunkowym w basenie Morza Bałtyckiego, w przeładunkowej działalności dominował eksportowany przez polską stronę węgiel.Babie Doły i fascynująca stara torpedownia W 1933 roku łączny przeładunek gdyńskiego portu sięgnął 6,1 miliona ton i był wyraźnie większy od rezultatów uzyskanych przez pobliski port gdański. Konkurencja gdyńskiego ośrodka była zresztą jedną z przyczyn ekonomicznej słabości Wolnego Miasta Gdańska. Władze gdańskie podjęły się nawet interwencji dyplomatycznej na forum międzynarodowym, której celem było odgórne ograniczenia działalności gdyńskiego portu. Rozpaczliwe próby, wyraźnie naruszające suwerenność Rzeczypospolitej, nie zostały jednak poważnie potraktowane. Gdyński port posiadał również bazy przeładunkowe drobnicy, drewna, zboża oraz skór surowych. Ważną pozycję w działaniach gdyńskiego ośrodka zajmowała obsługa ruchu pasażerskiego. Wybudowany w stosunkowo krótkim czasie nowoczesny port uważany jest za jedno z największych osiągnięć II Rzeczypospolitej.

Dynamiczny rozwój gdyńskiego portu przerwał wybuch II wojny światowej. Po dwóch tygodniach mężnej obrony polskie wojsko wycofało się na Kępę Oksywską, do miasta wkroczyli żołnierze niemieccy. Podczas wojny Gdynia (w niemieckim nazewnictwie Gotenhafen) była bardzo ważną bazą niemieckiej floty wojennej (Krigsmarine). Spokojne wody Zatoki Gdańskiej służyły szkoleniu niemieckich kadr sił morskich, w stoczniach seryjnie montowano śmiercionośne łodzie podwodne. Z tej przyczyny Gdynia kilkakrotnie stała się celem nalotów alianckiego lotnictwa. Wielkie straty i zniszczenia przyniósł schyłek wojny, gdy w myśl taktyki "spalonej ziemi" niemieccy saperzy zniszczyli większość przeładunkowych urządzeń, a wejście portowe zablokowali wrakami statków i okrętów. Szczególnie uciążliwy był wrak pancernika "Gneisenau" blokujący główne wejście do gdyńskiego portu.

Po zakończeniu wojny zasadniczy wysiłek skierowano na szybkie uruchomienie portu, już w lipcu 1945 roku do Gdyni wpłynął pierwszy statek - "Suomen Neito" bandery fińskiej. ORP W miarę odbudowy portu gdyńskiego wzrastała też wielkość przeładunków, ciekawe jest jednak to, że przedwojenny rekord wyrównano dopiero w 1968 roku.

Udziałem mieszkańców portowo-stoczniowej Gdyni stał się dramatyczny grudzień 1970 roku, gdy robotnicy zbuntowali przeciw zarządzeniom oderwanej od rzeczywistości władzy ludowej. Ofiary grudniowych wydarzeń upamiętnione zostały przez dwa pomniki (jakie). Gdynia była też ważnym ogniwem późniejszych o dekadę wydarzeń sierpniowych, gdy jeszcze bardziej zachwiały się podstawy ustroju PRL.

Obecnie Gdynia należy do grupy najlepiej zarządzanych i najbardziej stabilnych miast polskich.

Historia miasta  |  Kalendarium dziejów  |  Wybitne postacie  |  Ciekawe miejsca i zabytki  |  Fotografie

Wstecz