Kościerzyna - Historia miasta
W dokumencie tym Mściwój zaznacza, że osada ma być wolna od książęcych wojewodów, kasztelanów oraz innych urzędników.W 1312 roku Gertruda sprzedała kościerskie dobra za 300 grzywien Krzyżakom. W tym czasie osada nosiła nazwę Bern. Lokacja nowej wsi miała miejsce w 1346 roku. Natomiast miastem na prawie chełmińskim stała sie Kościerzyna w 1398 roku. Wytyczono wówczas rynek i pobliskie uliczki, których układ nie zmienił sie do dziś.
W 1440 roku mieszczanie kościerscy niezadowoleni z krzyżackich rządów przystąpili do Związku Pruskiego. Na początku wojny trzynastoletniej miasto zdobyte zostało przez oddziały gdańskie. Niedługo potem ponownie przeszły w ręce zakonu by w roku 1462 znaleźć sie pod panowaniem Polski. Ostateczną przynależność do Rzeczypospolitej regulował pokój toruński z 1466, na mocy którego miasto stało się siedzibą polskich starostów.
W drugiej połowie XV wieku Kościerzyna była niewielkim miasteczkiem liczącym około 300 mieszkańców. Sławą okryło sie wówczas miejscowe piwo, które ponoć cieszyło sie uznaniem nawet w Gdańsku.
W 1526 roku król Zygmunt Stary potwierdził przywileje miejskie z 1398 roku wystawiając odpowiedni dokument, gdyż poprzedni znalazł się w bardzo złym stanie. XVII wiek był okresem licznych pożarów, przemarszu wojsk i epidemii, co doprowadziło do zdziesiątkowania mieszkańców. Ciekawostką jest, że kościelna wizytacja z 1750 roku wykazała, iż w mieście mieszkali sami katolicy! Nie zanotowano ani jednego protestanta i ani jednego żyda. W wyniku I rozbioru Polski Kościerzyna dostała sie pod zabór pruski i tracąc status stolicy powiatu znalazła się w powiecie starogardzkim. Ponownie siedzibą starostów stała się w 1818 roku. Reforma administracyjna spowodowała rozwój gospodarczy miasta. Powstała nowa okazała zabudowa, otwarto kilka szkół, zakłady przemysłowe, pobudowano też drogi bite do Gdańska, Bytowa i Tczewa.
Przybierająca na mocy antypolska polityka władz pruskich przyczyniła sie w drugiej połowie XIX wieku do rozbudzenia wśród polskiej ludności wartości patriotycznych. Wśród inicjatorów działań narodowych brylował Aleksander Majkowski, wybitny działacz, dziennikarz i pisarz kaszubski. Jego staraniem zaczęły ukazywać sie polskie gazety i czasopisma. Powstały też liczne stowarzyszenia, między innymi Ruch Młodokaszubów. Kościerzyna stała się wówczas wraz z Kartuzami największym ośrodkiem propagandy idei kaszubskich.
Nie ustawała walka o wolność. W 1919 roku siłą próbowano usunąć z urzędu niemieckiego burmistrza i obsadzić na jego miejsce Polaka. Dopiero w 1920 formalnie rządy w mieście przejęli Polacy.Znaczny rozwój przyniosła budowa magistrali ze Śląska do Gdyni, na trasie której znalazła się Kościerzyna. W 1926 roku produkcje zaczęła jedna z największych w kraju fabryka bekonów. Także w okresie międzywojennym do Kościerzyny nieśmiało zaczęli przybywać pierwsi turyści.
Pomyślny okres przerwany został przez wybuch II wojny światowej. Wojska niemieckie już drugiego dnia wojny zajęły miasto. Szybko przystąpiono do "wymiany" ludności. Akcji wysiedleńczej towarzyszyły liczne egzekucje i zesłanie do obozów koncentracyjnych. Znać o sobie dał prężnie działający polski ruch oporu. Działalność konspiracyjną prowadziła tajna organizacja wojskowa Gryf Pomorski oraz Armia Powstańcza.
8 marca Kościerzyna była wolna. Powojenny rozwój przypadł na lata 60-te. Zaczęły powstawać nowe osiedla, zakłady przemysłowe, szkoły. Jak dawniej Kościerzyna jest dziś kolebką kaszubszczyzny. Remonty przeprowadzone ostatnimi laty znacznie zwiększyło atrakcyjność tego uroczego miasteczka. Miasto odwiedza coraz więcej turystów.