Nowy Port - historia dzielnicy
Opisywany obszar przez kilka wieków podlegał oliwskiemu zgromadzeniu cystesów, które wydzierżawiło później zachodnią stronę ujścia Wisły władzom gdańskim.Pomyślna koniunktura handlowa z końca XVII stulecia zapoczątkowała rozwój tzw. portu zewnętrznego rozlokowanego wzdłuż zachodniego brzegu rzeki. Już w 1720 r. w okolicy całkiem nieźle prosperowały trzy karczmy, stale też przybywało zagród rybackich oraz domostw portowych robotników.
Osada zyskała nazwę Neufahrwasser, co w niezbyt dokładnym tłumaczeniu oznacza Nowy Port.Dynamiczne zmiany Nowego Portu datują się od I rozbioru Rzeczpospolitej, kiedy łupem państwa pruskiego padły m. in. tereny położone na zachodnim brzegu Wisły. Rozbiorowe zmiany polityczne przyniosły wielkie zagrożenie dla dalszych losów handlu gdańskiego. Pomimo podjętych działań dyplomatycznych, próby wydarcia Nowego Portu ze strefy wpływów Fryderyka II zakończyły się niepowodzeniem.
Królestwo Pruskie wydało nadmotławskiemu miastu wojnę ekonomiczną, w której jedną z głównych ról odegrać miały place przeładunkowe i magazyny Nowego Portu.
Wysokie cła handlowe jakimi zaborcy obciążyli przewożone do Gdańska towary zachęciły armatorów do rozładunku statków przy szerokich nabrzeżach Neufahrwasser. Zgubne i niszczące dla miasta działania stały się jednocześnie dźwignią ożywionego rozwoju młodej osady portowej.U progu XIX stulecia Nowy Port szczycił się szerokimi i wygodnymi nabrzeżami oraz nowocześnie wyposażonym zapleczem przeładunkowo-magazynowym. Sprawnie obsługiwano zawijające statki pełnomorskie, przez co osada skutecznie konkurowała z portami bałtyckimi o znacznie dłuższej historii.
Nowa rzeczywistość pozwoliła na rozwinięcie skrzydeł jednostkom pozbawionym szans na większą karierę w konserwatywnym i niechętnym wszelkim zmianom Gdańsku.
Przykładem mogą być losy ściśle związanego z Nowym Portem Macieja Broschke, który wykorzystując zmianę uwarunkowań politycznych i gospodarczych zbudował pod koniec XVIII stulecia świetnie prosperującą sieć handlowych przedsięwzięć. Jako centrum ekonomicznych działań Maciej Broschke uczynił Nowy Port - osada wiele zyskała dzięki działaniom obrotnego kupca. Broschke sfinansował budowę tartaków oraz kilku dobrze wyposażonych placów składowych. Jedną z najciekawszych inwestycji była organizacja gospody z miejscami noclegowymi dla kilkuset gości. Na potrzeby ogromnego zajazdu bogaty kupiec uruchomił browar oraz gorzelnię. Najbardziej udanym przedsięwzięciem niezwykłej postaci był budowa wygodnej drogi z Nowgo Portu do Gdańska, która znacznie ułatwiła komunikację pomiędzy osadą a nadmotławskim miastem.Dynamiczny rozwój Nowego Portu został ucięty przez kilkuletnie porządki napoleońskie. Pomyślna koniunktura załamała się pod ciężarem dwóch długotrwałych oblężeń (1807 i 1813) oraz bardzo wysokich kontrybucji, którymi francuska administracja obłożyła miasto. W lipcu 1810 r. w Nowym Porcie uruchomiono francuską komorę celną, a dwa lata później (1 września 1812) okolica została ostrzelana przez flotyllę angielskich okrętów.
W 1815 r. Gdańsk powrócił w granice Królestwa Pruskiego, niedługo potem (1817) Nowy Port włączono w administracyjne granice miasta.
Kolejne dziesięciolecia upłynęły pod znakiem niechęci władz pruskich względem Gdańska. Zaniechanie wszelkich inwestycji w połączeniu z administracyjnymi ograniczeniami zepchnęły szeroko znany niegdyś ośrodek miejski do rangi podrzędnego portu bałtyckiego. Sytuacja oznaczała również znaczący regres w rozwoju Nowego Portu, który w połowie XIX wieku w nikłym stopniu przypominał tętniącą życiem osadę z końca XVIII stulecia.
Druga część XIX w. przyniosła powolne zmiany w ekonomicznych dziejach Nowego Portu. W 1867 r. linia kolejowa połączyła opisywaną dzielnicę z centrum miasta. Nabrzeża wyposażono w nowoczesne urządzenia przeładunkowe. Z większą siłą dał o sobie znać proces przesuwania środka ciężkości gdańskiej gospodarki portowej z linii Motławy w stronę ujścia Wisły.
W 1879 r. do eksploatacji oddano nowy basen portowy, który licząc 700 m długości, 95 m szerokości oraz 6,3 m głębokości jeszcze bardziej zwiększył przeładunkową rolę Nowego Portu. Kilkanaście lat później zbudowano latarnię morską, która obecnie jest jednym z najciekawszych zabytków morskiej architektury Gdańska. Początek XX stulecia przyniósł dalsze inwestycje, w ramach których m. in. przekopano tzw. Kaiserhafen (Kanał Cesarski) zwany obecnie Kanałem Kaszubskim. Działania I wojny światowej nie zaznaczyły się w szczególny sposób w dziejach Nowego Portu, znacznie większe zmiany przyniósł nowy, powojenny porządek. Na mocy decyzji zwycięskich mocarstw utworzono Wolne Miasto Gdańsk. Zarządzanie portem powierzono komisarzom, w równej liczbie mianowanym przez władze polskie oraz gdański senat.
Okres międzywojenny upłynął pod znakiem dalszej rozbudowy infrastruktury magazynowo-przeładunkowej Nowego Portu. W schyłkowym okresie dziejów Wolnego Miasta dzielnica stanowiła prawdziwe centrum gdańskiej gospodarki morskiej. W pierwszych dniach II wojny światowej w wysokich zabudowaniach okolicy hitlerowcy rozmieścili stanowiska ogniowe, z których nękali obrońców Westerplatte. Niezupełnie bezkarnie - do dzisiejszego dnia jaśniejsze cegły w konstrukcji latarni morskiej wskazują na ślad uderzenia pocisku z polskiej armaty kalibru 75 mm. Po zakończeniu wojny dzielnica zyskała na znaczeniu jako jedyny sprawny ośrodek portowy Gdańska.
Obecnie okolica uchodzi za jeden z bardziej zaniedbanych zakątków miasta. W przekonaniu takim może utwierdzić fatalna droga dojazdowa (ul. Marynarki Polskiej), szarość i nadmiar topornej w wyglądzie socjalistycznej architektury. Trudno jednak wyobrazić sobie zgłębienie morskiej przeszłości miasta bez spaceru uliczkami tętniącej niegdyś życiem portowej dzielnicy.