Wrzeszcz - historia dzielnicy
W źródłach pisanych Wrzeszcz (jako Vriezst) po raz pierwszy zaistniał w 1261 r. Nazwę wzmiankowanej osady wywodzić należy od pospolicie występujących w okolicy wrzosowisk. Znaczna część opisywanego obszaru należała do oliwskich cystersów. Obrotni zakonnicy ze sporym zapewne zyskiem dzierżawili młyny rozlokowane wzdłuż, dobrze znanej również i dziś, Strzyży.
W 1412 r. Wrzeszcz został nadany na rzecz rajcy Gerda von der Becke, postrzeganego jako gorliwego zwolennika rządów Zakonu Krzyżackiego.Od XVII stulecia niepozorna wieś zaczęła wypełniać się rezydencjami bogatych gdańszczan. W tym okresie znaczne włości przeszły na własność zamożnego rodu Kohne-Jaskich.
Pamiątką po tej rodzinie jest nazwa Jaśkowa Dolina, odnosząca się do ulicy zapełnionej dziś bardzo ciekawą pod wieloma względami zabudową. W rejonie traktu Do Studzienki w XVII w. rozległe grunty nabył znany patrycjusz Zachariasz Zappio. W zbudowanym przez zamożnego mieszczanina pałacyku w 1677 r. gościł sam Jan III Sobieski.
Pamiątką tego wydarzenia są znane również obecnie nazwy Królewska Dolina oraz Królewski Potok.Przez wiele stuleci centralnym punktem Wrzeszcza był plac ograniczony wylotami dwóch starych szlaków - w kierunku wsi Piecki (dzisiejsza Jaśkowa Dolina) oraz Brętowa (obecnie ul. Partyzantów).
W latach 1767 - 1770 zrealizowano bardzo ważną dla Wrzeszcza inwestycję, w ramach której trakt gdański obsadzono lipami. Czterorzędowa aleja o długości 2 km jest bardzo ciekawym pomnikiem o walorach nie tylko przyrodniczych. Burmistrz Daniel Gralath koszty wielkiego przedsięwzięcia sfinansował z własnych środków, co bardzo wyraźnie pokazuje, że sprawowanie władzy nie zawsze oznaczało poszukiwanie wyłącznie własnych korzyści.
W XVIII stuleciu w krajobrazie okolicy coraz silniej ujawniało się budownictwo rezydencjonalne. Wykwintne pałacyki bogatych mieszczan (Uphagenów, Przebendowskich, Sułkowskich i wielu innych) z reguły otoczone były rozległymi założeniami parkowymi.
Malownicze stawy, mostki, egzotyczne drzewa, żywopłoty - doprawdy trudno dzisiaj wyobrazić sobie wygląd dawnego Wrzeszcza.W XVIII w. Wrzeszcz był osadą o niemałym znaczeniu - w okolicy prężnie działały liczne zakłady produkcyjne (kuźnie, młyny, tartaki), co nie przeszkodziło w dalszym rozwoju funkcji wypoczynkowych i rezydencjonalnych opisywanego rejonu. W 1807 r. Wrzeszcz został włączony w administracyjne granice Gdańska, co otworzyło nowy etap w rozwoju tej bardzo ciekawej okolicy.
Pod koniec XIX stulecia Wrzeszcz uchodził za dzielnicę modną i zamożną. W 1872 r. dzielnica została połączona z centrum miasta regularną linią konnego tramwaju, którego trasa wiodła środkiem Wielkiej Alei.
Niedługo potem konne pojazdy ustąpiły miejsca szybszym wagonom o napędzie elektrycznym.W okresie międzywojennym Wrzeszcz stanowił jeden z najważniejszych ośrodków Wolnego Miasta. Zamieszkany przez blisko 40 000 mieszkańców niezmiennie każdego dnia wypełniał się gwarem obrotnych i pracowitych gdańszczan.
Opisując dzieje dzielnicy trudno pominąć postać Guenthera Grassa, który w swojej wybitnej twórczości wiele miejsca poświęcił wątkom i motywom związanym z uliczkami i zaułkami rodzinnego Wrzeszcza.
Działania wojenne z 1945 r. w stosunkowo niewielkim stopniu odbiły się w wyglądzie opisywanej okolicy. Główny ciężar radzieckiego natarcia rozłożył się wzdłuż głównej ulicy Wrzeszcza (Hauptstrasse), stąd też nowa, powojenna zabudowa obecnej ulicy Grunwaldzkiej. W wielkim kontraście do wiecznie hałaśliwej i zatłoczonej głównej arterii dzielnicy pozostają boczne uliczki, które zaskakują spokojem i stylową, przywołującą przedwojenną świetność Gdańska, zabudową.